Bundan bir asır evvel, Kırım’ın sert rüzgârları arasında yakılan o meşaleyi hatırlıyor musunuz? İsmail Gaspıralı’nın sarsılmaz bir inançla kaleme aldığı “Dilde, fikirde, işte birlik” şiarı, uzun yıllar boyunca çoğumuza tarih kitaplarında kalmış romantik bir hayal gibi gelirdi. Ancak bugün dünya haritasına baktığımızda, o meşalenin tüm Avrasya coğrafyasını nasıl aydınlattığını çok daha net görüyoruz.
Küresel krizlerin, sınır değişimlerinin ve güç dengelerinin her gün yeniden yazıldığı bu yeni çağda, Türk devletlerinin dağınık aktörler olarak kalması zaten düşünülemezdi. Nitekim Gaspıralı’nın o meşhur üç ayaklı formülü, bugün sadece bir nostalji değil; Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) kurumsal zeminini ve "Türk Devri" vizyonunu şekillendiren stratejik bir yol haritası hâline geldi.
Peki, bu asırlık şifre 21. yüzyılın dinamiklerinde tam olarak ne ifade ediyor?
Öncelikle dilden başlayalım. Dil, yalnızca sıradan bir iletişim aracı değil; kadim kültürün ve ortak hafızanın taşıyıcısıdır. Geçmişte aramıza çekilen siyasi sınırlar ve dayatılan farklı alfabeler, aynı ağacın dalları olan bizleri birbirimize yabancılaştırmayı hedeflemişti. Ancak bugün "Ortak Türk Alfabesi" üzerinde anlaşılan 34 harfli çerçeve metni, gönül köprülerinin yeniden inşasıdır. Düşünün: Taşkent’teki bir gencin Bakü’deki bir şiiri yüreğinde hissettiği, İstanbul’daki bir mühendisin Astana’daki meslektaşıyla aynı teknik kodları paylaştığı bir dünyadan bahsediyoruz. Bu, zihinlerdeki son psikolojik sınırların da yıkılması demektir.
Bu ortak dil, kaçınılmaz olarak ortak bir aklı da doğuruyor. Fikirde birlik dediğimiz şey tam da budur: Türk dünyasının küresel meselelerde tek bir vizyonla hareket edebilme kabiliyeti. Yıllarca sadece şiirlerde yankılanan "Turan" mefkûresi, bugün eğitimden siber güvenliğe kadar pek çok alanda somut iş birliğine dönüştü. Karabağ’ın azatlığında sergilenen o sarsılmaz duruşun, küresel diplomatik masalarda birbirinin hakkını savunan gür bir sese dönüşmesi, fikirdeki birliğimizin en somut ispatıdır.
Gelelim Gaspıralı’nın formülünün en hayati ayağına: İş, yani eylem. Fikirler kâğıt üzerinde ne kadar kusursuz görünürse görünsün, pratiğe dökülmediklerinde birer özlemden ibaret kalırlar. Bugün Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlayan "Orta Koridor" ticaret ağlarının Türk devletleri üzerinden geçmesi, bu birliğin en büyük ekonomik meyvesidir. Savunma sanayisindeki teknoloji transferleri, enerji nakil hatlarındaki stratejik ortaklıklar... Bunların tümü "işte birliğin" bizzat kendisidir.
Bizler artık sadece aynı kökten geldiğimiz için değil; birlikte ürettiğimiz, birlikte kazandığımız ve ekonomik olarak birbirimize kenetlendiğimiz için güçlüyüz.
Sonuç mu? Dünyanın jeopolitik ağırlık merkezinin hızla Doğu’ya kaydığı bu tarihî kavşakta, Türk dünyası eşsiz bir fırsatın eşiğindedir. İsmail Gaspıralı’nın Tercüman gazetesinin sayfalarından yükselen o cılız ama kararlı ses, bugün milyonlarca kilometrekarelik bir coğrafyada yankılanan gür bir senfoniye dönüştü. Unutmayalım ki "Dilde, fikirde, işte birlik", Türk dünyasının küresel bir cazibe merkezi ve istikrar adası olmasının değişmez şifresidir. Köklerimizden aldığımız bu kadim güçle, müreffeh geleceğimizi omuz omuza inşa etmeye devam edeceğiz.
